GEPASSIONEERDE FOKKERS
BLIJVEN LEREN.

Verzorging en voeding voor de zogende teef

Archiefdocument IAMS COMPANY

Iams is sinds 1999 een gedeponeerd handelsmerk van The Procter & Gamble Company. Dit is een archiefdocument dat in het verleden is gebruikt door Iams Pet Food of voor Iams Pet Food-producten. Alle vermeldingen in dit document dienen te worden geplaatst in de context van de tijd en geografische locatie van het eerste gebruik, aangezien de omstandigheden en producten in de tussentijd mogelijk zijn veranderd. Producten en bijbehorende gegevens zijn uitsluitend van toepassing op de VS. Deze documenten mogen uitsluitend worden gebruikt met toestemming van P&G.

VERZORGING EN VOEDING VOOR DE ZOGENDE TEEF

Martin Coffman, DVM
Research and Development Division
The Iams Company, Lewisburg, Ohio, USA
Presented February 10, 2001

INLEIDING

Al tijden is bekend dat moedermelk de beste voeding is voor pasgeborenen. Onderzoeken onder diverse soorten beschreven de mechanismen die de voedingswaarde van melk hoog houden, ongeacht de conditie van het moederdier.¹ Deze onderzoeken bevestigen dat een zogende teef voldoende voedzame melk produceert om haar puppy's te onderhouden, zelfs als haar eigen conditie achteruit gaat. Voor zorgvuldige hondenfokkers bestaat de uitdaging daarin de teef van voeding te voorzien die haar in staat stelt niet alleen haar kroost te voeden maar ook haar eigen conditie te behouden.

Het is normaal dat het teefje wat lichaamsgewicht kwijtraakt tijdens de zoogperiode maar dat mag, idealiter, niet meer dan 10% van haar oorspronkelijke gewicht zijn.⁴ Het is veel gemakkelijker om dit doel te bereiken als het teefje ook vóór het werpen in goede conditie was, wat gewoonlijk aangeeft dat ze in goede conditie was bij het paren.

Hoewel goede voeding van zeer groot belang is, is dat niet het enige dat fokkers kunnen doen om de gezondheid van de moeder op peil te houden nadat ze haar puppy's op de wereld heeft gezet. Een schone, droge omgeving is belangrijk. Ook dagelijkse beweging en frisse lucht kunnen het zoogproces voor het teefje aangenamer maken. Door dagelijkse controle van de melkklieren van de hond kan een eventuele infectie tijdig worden opgespoord en snel worden behandeld.

Natuurlijk is de aanwezigheid van voldoende vers water zeer belangrijk voor het welzijn van de moeder. Water dat door het teefje wordt geconsumeerd, is ook voor de puppy's van belang omdat pasgeboren puppy's veel water verbruiken.⁵ Deze functie van het zogen wordt door fokkers vaak over het hoofd gezien. De puppy moet consequent vocht opnemen om het bloedvolume te onderhouden en deze hydratatiefunctie van melk is daarom net zo belangrijk als de voedingsfunctie.

HondenMELK VERANDERT GAANDEWEG DE ZOOGPERIODE

Een zeer fascinerend aspect van het zoogproces is het vermogen van de melk om gaandeweg de zoogperiode te veranderen. Het energiegehalte van hondenmelk neemt bijvoorbeeld gedurende de eerste 40 dagen van de zoogperiode gestadig toe en neemt dan vanaf dag 50 af, wat samenvalt met het vermogen van de puppy om vast voedsel te eten.¹ Hierdoor kan het melkklierweefsel tijdig gaan slinken om het teefje te helpen haar melkproductie te beëindigen. Ook het vetgehalte van de melk varieert over de zoogperiode. Vroeg in de zoogperiode bedraagt het vetgehalte zo'n 2,4%. Midden in de zoogperiode neemt het vetgehalte toe tot zo'n 5% en neemt dan weer af tot ongeveer 2,6% tegen het moment van spenen. Het calciumgehalte van de melk is gedurende de gehele zoogperiode hoog maar blijft toenemen tegen het moment van spenen. Magnesium, ijzer en zink variëren alle met de zoogfase.

De voedingswaarde voor de teef moet erg hoog zijn om deze normale variatie in voedingsstoffen mogelijk te maken en optimale voeding voor de puppy's te produceren. Een specifiek voorbeeld is het zogenaamde "toxische melksyndroom" dat puppy's tussen 3 en 14 dagen oud kan treffen. Deze aandoening kan worden veroorzaakt door een baarmoeder- en/of melkklierontsteking, maar sommige gevallen reageren op zinksupplementen wat zou kunnen aangeven dat de aandoening (deels) het gevolg is van een zinktekort.² Dit voorbeeld illustreert de noodzaak van een hoog voedingsniveau om te voorzien in de verschillende voedingsstoffen die de zogende teef nodig heeft.

Het niet drinken van het colostrum tijdens de kritische periode waarin de darmen open staan voor de opname van intacte eiwitten heeft ernstige gevolgen voor het immuunsysteem van de pasgeboren puppy.⁵ Dit komt voor doordat het teefje geen colostrum kan produceren of omdat de puppy niet goed kan drinken. Men kan dit corrigeren door colostrum handmatig af te nemen bij een ander teefje of door ingevroren colostrum te gebruiken. Het kan dan aan de puppy worden gegeven door middel van sondevoeding.⁵

Hoewel dit veel minder wenselijk is, kan ook colostrum van een andere soort (bijv. van runderen) worden gebruikt. De antistoffen in het colostrum van vee zullen de puppy niet beschermen, maar andere niet-specifieke afweermechanismen zijn wel bruikbaar (lysozymen, lactoferrine en oligosacchariden).⁵ Deze voedingsstoffen beschermen de puppy tegen bacteriën door de ziekteverwekker te vernietigen of door de darmen van de puppy te beschermen tegen bacteriële toxinen.

MELKINNAME VAN PUPPY'S

De meeste hondenfokkers zijn zich niet bewust van de grote hoeveelheid melk die zogende teefjes produceren. De melkopname van Beaglepuppy's is bijvoorbeeld ongeveer 150 gram per puppy per dag. Met een nest van gemiddelde grootte moet een Beagleteefje al snel bijna een liter melk per dag produceren!³ Grotere rassen zullen dus per dag aanzienlijk meer melk moeten produceren. De melkproductie neemt af wanneer puppy's vast voedsel beginnen te eten maar melk afzonderlijk kan de normale groei bij puppy's tot een leeftijd van vier weken ondersteunen.¹ Hoe dan ook vragen de grote hoeveelheden gezonde melk die voor de meeste nesten nodig zijn om voeding met een zeer hoge voedingswaarde om het zoogproces goed te laten verlopen. Dit gegeven, plus de realiteit dat puppy's voor hun voeding en hydratatie volkomen afhankelijk zijn van de melk van hun moeder zorgt ervoor dat de productie van grote hoeveelheden hoogwaardige melk nog urgenter is.

VOEDING VAN HET TEEFJE TIJDENS DE ZOOGPERIODE

De melkproductie is een energierovend proces en het energiegehalte in de voeding van het teefje is zeer belangrijk voor het zoogproces. Aangeraden wordt om kort na het werpen de opname van metaboliseerbare energie (ME) door het teefje te verhogen tot 200% van de gebruikelijke reguliere hoeveelheid die wordt gegeven. Met andere woorden: het teefje moet tweemaal zoveel voeding eten als voor de dracht. De hoeveelheid ME die ze opneemt, moet tijdens het hoogtepunt van de zoogperiode, zo'n 3-4 weken na het werpen, worden verhoogd tot 300% van de reguliere hoeveelheid.

Met een of twee maaltijden per dag kunnen veel teefjes onvoldoende calorieën opnemen om te zorgen voor een goede melkproductie en voor het behoud van hun eigen lichamelijke conditie. De totale hoeveelheid voeding moet worden verdeeld in vier of meer porties per dag zodat de totale hoeveelheid ME beter beschikbaar wordt voor het vrouwtje. Bovendien moet hondenvoeding met een minimumgehalte van 430 kilocalorieën ME/kopje worden gegeven om energiedichtheid en voldoende calorieën in kleine hoeveelheden voeding te waarborgen.

In dit grote aantal calorieën plus de goede verteerbaarheid die voor zogende teefjes noodzakelijk is, kan vaak het beste worden voorzien door haar "krachtvoeding" te geven. Deze voeding is speciaal ontwikkeld voor hardwerkende honden en bevat zeer hoge energiegehaltes in een geconcentreerde, goed verteerbare vorm. De beste keuze zou hier voeding zijn waarin vet wordt gebruikt als primaire energiebron. Omdat vet meer dan tweemaal zoveel calorieën per gram bevat als koolhydraten, krijgt de zogende moeder in slechts enkele happen grote hoeveelheden energie binnen. Deze "krachtvoeding" heeft ook een uitgebalanceerde samenstelling die voorziet in de voedingsstoffen die nodig zijn naarmate de moedermelk verandert gedurende de zoogperiode. De beste manier om voeding te vergelijken is op basis van deze "percentage calorieën"-methode. Honden eten om calorieën binnen te krijgen, dus de meest nauwkeurige manier van vergelijken is aan de hand van het percentage calorieën in voeding.

Als een zogende teef goed verteerbare krachtvoeding krijgt, zijn geen extra supplementen nodig. Dit is over het algemeen de minst dure voedingsmethode die het teefje optimale voeding biedt.

REFERENTIES

1.Lonnerdal B. Lactation and neonatal nutrition in the dog and cat, in Proceedings. Canine Reproductive Health, North American Veterinary Conference, 1997; 13-15.
2.Moser JE. The puppy from birth to six weeks. Vet Clin North Am Small Anim Pract 1978; 8:79-100.
3.Oftedal O. Lactation in the dog: Milk composition and intake by puppies. J Nutr 1984; 114:803-812.
4.Moser D. Feeding to optimize canine reproductive efficiency. Probl Vet Med 1992; 4:454-550.
5.Lepine AJ. Nutritional considerations affecting canine reproduction, in Proceedings. Canine Reproductive Health, North American Veterinary Conference, 1997; 23-27.